Lê Thanh Hà

Viện Công nhân và Công đoàn

Trong những năm bôn ba t́m đường cứu nước vào đầu thế kỷ XX, Hồ Chí Minh đă thấy rơ đời sống cơ cực của người dân ở các châu lục, nhất là trẻ em và phụ nữ ở các thuộc địa nói chung và Việt Nam nói riêng, Người cho đó là những lớp người khổ nhất trong những người khổ cực, cần được giải phóng khỏi ách áp bức, bất công.

Người căm ghét bọn thống trị luôn "đối xử một cách hết sức bỉ ổi với người phụ nữ... và xúc phạm tới phong hóa, trinh tiết và đời sống của họ"[1] . Cảnh tượng “một em bé bị lột trần truồng, một thiếu nữ ruột gan ḷi ra, cánh tay trái cứng đờ giơ nắm tay lên chĩa vào ông trời vô t́nh" đều khiến Người đau đớn. Người đồng cảm với nỗi ḷng của những người mẹ mất con, người vợ mất chồng trong chiến tranh. Người đă lên tiếng vạch trần những hành động dă man, bạo ngược của bọn xâm lược đối với phụ nữ bản xứ....

Chính t́nh yêu nước, thương dân đă là động lực giúp Người vượt qua mọi khó khăn gian khổ trong cuộc hành tŕnh 30 năm trời t́m đường cứu nước, thực hiện ước mơ giải phóng dân tộc, giải phóng phụ nữ, lănh đạo nhân dân cả nước lật nhào chế độ phong kiến thực dân, dựng nên một nước Việt Nam độc lập, tự do, hạnh phúc.

Hồ Chí Minh nhận rơ vai tṛ to lớn của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dựng nước và giữ nước. Trong diễn ca "Lịch sử nước ta", Người đă khẳng định: "Phụ nữ ta chẳng tầm thường /Đánh Đông, dẹp Bắc làm gương để đời". Từ đầu thế kỷ thứ nhất, Hai Bà Trưng phất cờ khởi nghĩa, đánh giặc, cứu dân cho đến ngày nay mỗi khi nước nhà gặp nguy nan, th́ phụ nữ ta đều hăng hái đứng lên, góp phần xứng đáng của ḿnh vào sự nghiệp giải phóng dân tộc. “Nhân dân ta rất biết ơn các bà mẹ cả hai miền Nam, Bắc đă sinh đẻ và nuôi dạy những thế hệ anh hùng của nước ta”[2]. Bác chỉ rơ: Dưới chế độ thực dân và phong kiến, nhân dân ta bị áp bức, bóc lột, th́ phụ nữ ta bị áp bức, bóc lột càng nặng nề hơn. Dưới sự lănh đạo của Đảng, phụ nữ ta đă góp phần khá lớn làm cho cách mạng thành công, kháng chiến thắng lợi vẻ vang. “Ngay từ lúc đầu, Đảng và Nhà nước ta đă thi hành chính sách đối với phụ nữ cũng được b́nh quyền, b́nh đẳng với đàn ông”[3].

Người luôn tự hào rằng "Dân tộc Việt Nam là dân tộc anh hùng... Phụ nữ Việt Nam là phụ nữ anh hùng", cả trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ "ta cũng có nhiều anh hùng là phụ nữ". Từ trước đến nay phụ nữ Việt Nam ta có rất nhiều đóng góp cho cách mạng, phụ nữ ta rất đáng kính, phụ nữ ta đă có nhiều tiến bộ. Người từng căn dặn: Hai Bà Trưng để lại cho phụ nữ Việt Nam một truyền thống vẻ vang là dũng cảm kháng chiến, phụ nữ Việt Nam ta phải xứng đáng là con cháu Hai Bà. "Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ"[4].

Hồ Chí Minh mong muốn phụ nữ tiến bộ nhiều hơn nữa. Người chỉ ra rằng trong các ngành, số phụ nữ tham gia c̣n ít. Đảng và Chính phủ rất hoan nghênh, sẵn sàng cất nhắc và giao cho phụ nữ những chức trách quan trọng. Muốn vậy, bản thân phụ nữ phải gắng học tập chính trị, học tập văn hóa kỹ thuật; nâng cao tinh thần yêu nước và giác ngộ XHCN; hăng hái thi đua thực hiện cần kiệm xây dựng Tổ quốc, cần kiệm xây dựng gia đ́nh. “Chị em phụ nữ cố gắng học tập, tiến bộ nhiều, tiến bộ măi để xứng đáng làm chủ nước nhà"[5]. Theo Người, việc cất nhắc và giao trọng trách cho phụ nữ phải gắn liền với việc giải phóng phụ nữ, bởi "để xây dựng chủ nghĩa xă hội th́ phải thật sự giải phóng phụ nữ và tôn trọng quyền lợi của phụ nữ". Thế nhưng "muốn làm tṛn nhiệm vụ vẻ vang đó, phụ nữ ta phải xóa bỏ cái tâm lư tự ti...phải có ư chí tự cường tự lập". Bởi vậy, những ǵ trái với quy tắc nam nữ b́nh đẳng Người đều có thái độ kiên quyết phản đối.

Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm đến quyền b́nh đẳng của nữ giới trong mọi quan hệ xă hội mà c̣n lo cho hạnh phúc của nữ giới trong quan hệ vợ chồng, khuyên giới nữ ư thức được quyền lợi và trách nhiệm của ḿnh để tự đấu tranh giải phóng ḿnh khỏi những ràng buộc phi lư kiểu “chồng chúa vợ tôi”. Bác phê phán t́nh trạng chồng đánh vợ là tệ nạn về mặt đạo đức và vi phạm pháp luật: “Đàn ông là người công dân, đàn bà cũng là người công dân, dù là vợ chồng, người công dân này đánh người công dân khác tức là phạm pháp”. Bác đă nghiêm khắc phê phán những thành kiến hẹp ḥi ở một số cán bộ: “Nhiều người c̣n đánh giá không đúng khả năng của phụ nữ, hay thành kiến, hẹp ḥi. Như vậy là rất sai... Bác mong rằng các đồng chí hăy thật sự sửa chữa bệnh thành kiến, hẹp ḥi đối với phụ nữ...”. 

Người khẳng định phụ nữ không thua kém nam giới: Trong hàng ngũ vẻ vang những anh hùng quân đội, anh hùng lao động, chiến sĩ thi đua và lao động tiên tiến đều có phụ nữ. Phụ nữ ta tham gia ngày càng đông và càng đắc lực trong các ngành kinh tế, chính trị, văn hóa, xă hội. Thế là dưới chế độ tốt đẹp của nước Việt Nam dân chủ cộng ḥa, phụ nữ đă thật sự làm chủ Nhà nước. Bác đă biểu dương những đóng góp to lớn của phụ nữ trong công cuộc kháng chiến đánh đuổi giặc ngoại xâm: “Miền Nam anh hùng có đội quân đấu tranh chính trị gồm hàng vạn chiến sĩ toàn là phụ nữ. Họ rất mưu trí và dũng cảm làm cho địch phải khiếp sợ và gọi họ là “đội quân tóc dài”. Phó Tổng Tư lệnh Quân giải phóng là cô Nguyễn Thị Định. Cả thế giới chỉ nước ta có vị tướng quân gái như vậy. Thật vẻ vang cho miền Nam, cho cả dân tộc ta”[6].  Phụ nữ nước ta c̣n được Bác khen tặng bởi những thành tích trong học tập, rèn luyện và đóng góp trong mọi lĩnh vực... Dưới chế độ xă hội chủ nghĩa, hàng vạn phụ nữ đă trở thành cán bộ chuyên môn và cán bộ lănh đạo các ngành ... Theo gương các bà, các mẹ và các chị anh hùng, nhiều cháu thiếu niên nhi đồng gái cũng rất ngoan... Như thế là từ xưa đến nay, từ Nam đến Bắc, từ trẻ đến già, phụ nữ Việt Nam ta thật là anh hùng....  Bác khuyên giới nữ phải tự đấu tranh với bản thân ḿnh, tự ḿnh phải biết tôn trọng ḿnh mới làm nên mọi việc. “Phụ nữ phải nâng cao tinh thần làm chủ, cố gắng học tập và phấn đấu; phải xóa bỏ tư tưởng bảo thủ, tự ti; phải phát triển chí khí tự cường, tự lập”[7]. Những năm tháng cuối cùng của đời ḿnh, Người đă để lại cho chúng ta bản Di chúc quư giá, trong đó có những ḍng viết riêng cho phụ nữ Việt Nam. Bác viết: "Trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước, phụ nữ đảm đang ta đă góp phần xứng đáng trong chiến đấu và trong sản xuất, Đảng và Chính phủ cần phải có kế hoạch thiết thực để bồi dưỡng, cất nhắc và giúp đỡ để ngày thêm nhiều phụ nữ phụ trách mọi công việc kể cả công việc lănh đạo. Bản thân phụ nữ th́ phải cố gắng vươn lên. Đó là một cuộc cách mạng đưa đến quyền b́nh đẳng thật sự cho phụ nữ"[8].

Ngày nay, phụ nữ nói chung, nữ công nhân, viên chức, lao động nói riêng đă nhận thức được vai tṛ trách nhiệm của ḿnh, không ngừng học tập, rèn luyện nâng cao tŕnh độ chính trị, năng lực chuyên môn để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Tuy nhiên, một số chính sách đối với nữ công nhân, lao động chưa được các doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc, một số chính sách ưu tiên đối với doanh nghiệp có sử dụng nhiều lao động nữ chưa đi vào cuộc sống. Điều kiện lao động, đời sống của nữ công nhân trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước chậm được cải thiện. Một số công đoàn cơ sở được thành lập trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước nhưng hoạt động kém hiệu quả nên khả năng vận động thực hiện các chính sách đối với lao động nữ chưa được tốt, ban nữ công công đoàn nhiều doanh nghiệp cũng chưa phát huy hết vai tṛ trách nhiệm của ḿnh.

Thực tiễn về điều kiện làm việc và đời sống nữ công nhân, lao động các doanh nghiệp ngoài quốc doanh đặt ra vấn đề là cần thực hiện tốt hơn các chính sách đă có về lao động nữ, đồng thời phát hiện những chính sách bất hợp lư để sửa đổi Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn; ban hành các chính sách mới cho phù hợp, mặt khác cần đẩy nhanh tốc độ phát triển đoàn viên, xây dựng tổ chức công đoàn cơ sở hơn nữa. Hoạt động của ban nữ công công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước cần được đổi mới về nội dung và phương thức. Đặc biệt, hoạt động công đoàn trong doanh nghiệp ngoài nhà nước cần quan tâm xây dựng, cải thiện quan hệ lao động nhằm làm cho sản xuất, kinh doanh phát triển, nâng cao thu nhập cho nữ công nhân, lao động và lợi nhuận cho doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh và bền vững.

Muốn đạt được các yêu cầu thực tiễn đó cần có sự lănh đạo của Đảng, Nhà nước, sự chỉ đạo của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, sự quan tâm, phối hợp của các cấp, các ngành; đặc biệt là sự phấn đấu kiên tŕ, bền bỉ của nữ công nhân, lao động, sự hoạt động mạnh mẽ của công đoàn cơ sở và của chính các doanh nghiệp.

Nâng cao hiệu quả hoạt động công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài nhà nước, nâng cao hiểu biết luật pháp, chính sách của cán bộ công đoàn cơ sở, của công nhân, lao động nữ là một trong những biện pháp tốt nhất để thực hiện, điều chỉnh, bổ sung các chính sách đối với lao động nữ, góp phần phát triển sản xuất, cải thiện và nâng cao đời sống nữ công nhân, lao động, thúc đẩy sự phát triển của phong trào nữ công nhân và Công đoàn Việt Nam nói riêng, cũng như sự phát triển kinh tế- xă hội của Việt Nam nói chung, để xứng đáng với niềm tin và ḷng mong mỏi của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với phụ nữ.